Rodzaje badań profilaktycznych – obowiązki pracodawcy i pracownika

Pracodawca ma obowiązek zapewnić wykonanie badań profilaktycznych trzech typów:
– wstępnych,
– okresowych,
– kontrolnych.

Nie można dopuścić do pracy pracownika, który nie posiada aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Co ważne, pracodawca musi zawrzeć pisemną umowę z jednostką służby medycyny pracy, która będzie te badania wykonywać.

Z kolei pracownik ma obowiązek:
– stawić się na badania,
– podporządkować się ich wynikom,
– stosować się do wskazań lekarskich.

Badania wstępne – kto i kiedy musi je przejść?

Wstępnym badaniom podlegają:
– Osoby przyjmowane do pracy po raz pierwszy.
– Młodociani przenoszeni na inne stanowiska.
– Pracownicy przenoszeni na stanowiska, gdzie występują czynniki szkodliwe dla zdrowia.

Badania muszą być wykonane przed rozpoczęciem pracy, a ich koszt pokrywa pracodawca. Skierowanie i orzeczenie powinny zostać dołączone do części A akt osobowych pracownika.

Wyjątki:
Nie trzeba wykonywać wstępnych badań, jeśli:
– Pracownik wraca do tego samego pracodawcy na to samo stanowisko w ciągu 30 dni.
– Pracownik zmienia pracodawcę, ale przedstawia ważne orzeczenie i warunki pracy są tożsame (z wyłączeniem prac szczególnie niebezpiecznych).
– Pracownik ma jednocześnie umowę z innym pracodawcą i stanowiska pracy są tożsame.

Badania okresowe – obowiązek cykliczny

Wszyscy zatrudnieni muszą przechodzić badania okresowe z częstotliwością uzależnioną od czynników występujących na stanowisku pracy – określonych w załączniku do odpowiedniego rozporządzenia Ministra Zdrowia.

Lekarz może zdecydować o skróceniu okresu między badaniami, jeśli uzna to za konieczne.

Ważne informacje:
– Koszty ponosi pracodawca.
– Badania przeprowadzane są w miarę możliwości w godzinach pracy.
– Pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, a w przypadku badań poza miejscowością – również do zwrotu kosztów podróży.
– Dokumenty przechowuje się w części B akt osobowych.

Badania kontrolne – po długiej chorobie

Badania kontrolne dotyczą pracowników wracających do pracy po chorobie trwającej ponad 30 dni. Ich celem jest ocena, czy dana osoba nadal może wykonywać swoje obowiązki bez ryzyka dla zdrowia.

Obowiązki pracodawcy:
– Wydanie skierowania,
– Pokrycie kosztów badania,
– Przechowywanie dokumentów w aktach osobowych.

Badania po ustaniu narażenia – obowiązki również wobec byłych pracowników

To szczególna forma badań okresowych przeznaczona dla:
– Osób, które zakończyły pracę w kontakcie z substancjami rakotwórczymi lub pyłami zwłókniającymi,
– Byłych pracowników, którzy zgłoszą wniosek o objęcie badaniami.

Koszt tych badań również pokrywa pracodawca. Orzeczenia są przechowywane:
– W części B akt – dla obecnych pracowników,
– W części C akt – dla byłych pracowników.

Orzeczenie lekarskie – decyzja wiążąca dla obu stron

Orzeczenie lekarskie kończy proces badania i zawiera jedno z dwóch stwierdzeń:
– Brak przeciwwskazań do pracy,
– Istnienie przeciwwskazań do pracy.

W przypadku stwierdzenia przeciwwskazań pracodawca ma obowiązek niedopuszczenia pracownika do pracy na określonym stanowisku. Może natomiast przenieść go na inne, bezpieczniejsze stanowisko. Pracownikowi przysługuje wtedy dodatek wyrównawczy (do 6 miesięcy), jeśli nowe stanowisko wiąże się z niższym wynagrodzeniem.

Odwołanie od orzeczenia lekarskiego – jak i kiedy?

Zarówno pracownik, jak i pracodawca mogą wnieść odwołanie od orzeczenia – w terminie 7 dni od jego otrzymania. Odwołanie kieruje się:
– Przez lekarza wydającego orzeczenie,
– Do właściwego wojewódzkiego ośrodka medycyny pracy lub instytucji wskazanych w przepisach.

Decyzja wydana w trybie odwoławczym jest ostateczna.

Badania przy umowie zlecenia – czy obowiązują?

Dla osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia obowiązek badań zależy od:
– Rodzaju wykonywanej pracy,
– Stopnia zagrożenia dla zdrowia.

Zleceniodawca może wymagać badań, ale nie ma obowiązku ich opłacania. Wszystkie ustalenia powinny być zawarte w umowie cywilnoprawnej. Mimo braku formalnego obowiązku, w razie wypadku odpowiedzialność za zaniedbania w zakresie BHP może ponosić zleceniodawca.

Konsekwencje nieprzestrzegania przepisów

Brak przestrzegania przepisów BHP, w tym obowiązku badań profilaktycznych, może skutkować karą grzywny od 1000 zł do 30 000 zł. Odpowiedzialność ponosi osoba kierująca pracownikami lub odpowiedzialna za stan BHP.

Badania profilaktyczne to obowiązek, którego niedopełnienie może przynieść poważne konsekwencje. Państwowa Inspekcja Pracy jasno określa, że:
– Pracodawca musi skierować pracownika na odpowiednie badania,
– Dokumenty z badań muszą być przechowywane w aktach osobowych,
– Koszty ponosi zawsze pracodawca (z wyjątkiem zleceń).

Zadbaj o zgodność z przepisami – to inwestycja w bezpieczeństwo i stabilność Twojej firmy.